بله. برای بیشتر زنان باردار و شیرده، واکسن تزریقی غیرفعال یا نوترکیب آنفولانزا ایمن و توصیه‌شده است. این واکسن را می‌توان در هر سه‌ماهه بارداری دریافت کرد؛ اما اسپری بینیِ حاوی ویروس زنده ضعیف‌شده در بارداری مناسب نیست.
| این مقاله برای اطلاعات عمومی است و جای توصیه پزشک، داروساز، ماما یا دیگر متخصصان واجد صلاحیت را نمی‌گیرد. در بارداری یا شیردهی، نوع واکسن و سابقه حساسیت خود را پیش از تزریق با فرد متخصص بررسی کنید. |
بارداری احتمال عوارض شدید آنفولانزا و بستری را بیشتر می‌کند. از طرف دیگر، نوزاد زیر ۶ ماه هنوز نمی‌تواند واکسن آنفولانزا بزند. واکسیناسیون مادر به محافظت از خود او کمک می‌کند و آنتی‌بادی‌های ساخته‌شده می‌توانند از راه جفت و پس از تولد تا حدی از راه شیر مادر به نوزاد برسند.
برای اطلاعات عمومی درباره زمان تزریق و انواع واکسن، راهنمای جامع واکسن آنفولانزا را ببینید.
آیا واکسن آنفولانزا در بارداری واقعاً بی‌خطر است؟
برای بیشتر زنان باردار، واکسن تزریقی آنفولانزا ایمن است و توصیه می‌شود. هیچ اقدام پزشکی کاملاً بدون خطر نیست، اما داده‌های چندین ساله درباره واکسن‌های غیرفعال اطمینان‌بخش‌اند. راهنمای ۲۰۲۶ کالج متخصصان زنان و زایمان آمریکا نیز واکسن غیرفعال یا نوترکیب را در هر بارداری و در هر سن بارداری توصیه می‌کند.
در یک مرور ۲۰۲۳ که ۶۳ مطالعه را بررسی کرد، افزایش مشخصی در سقط، زایمان زودرس، مرده‌زایی یا ناهنجاری مادرزادی دیده نشد. پژوهش بزرگ دیگری در سال ۲۰۲۶ نیز بیش از ۱.۲ میلیون بارداری را بررسی کرد و افزایش ناهنجاری‌های مادرزادی را پس از تزریق در سه‌ماهه اول نشان نداد. پس سه‌ماهه اول به‌تنهایی دلیل عقب‌انداختن واکسن نیست.
اگر درباره واکنش‌های احتمالی پس از تزریق سؤال دارید، مطلب عوارض واکسن آنفولانزا را نیز بخوانید.
چرا آنفولانزا در دوران بارداری جدی‌تر است؟
بارداری می‌تواند احتمال بیماری شدید و بستری‌شدن بر اثر آنفولانزا را بیشتر کند. در این دوره، سیستم ایمنی، قلب و ریه‌ها تغییر می‌کنند و بدن ممکن است عفونت تنفسی را سخت‌تر تحمل کند. واکسن جلوی همه موارد ابتلا را نمی‌گیرد، اما خطر بیماری و عوارض شدید را کمتر می‌کند.
- محافظت از مادر در برابر آنفولانزای تأییدشده و کاهش احتمال بیماری شدید یا بستری
- انتقال آنتی‌بادی از جفت و ایجاد محافظت موقت برای نوزاد در ماه‌های نخست زندگی
- پوشش بخشی از فاصله زمانی تولد تا ۶ ماهگی؛ زمانی که نوزاد هنوز واجد شرایط دریافت واکسن آنفولانزا نیست
در تحلیل سه مطالعه بالینی با حدود ۱۰ هزار مادر، واکسیناسیون در بارداری احتمال آنفولانزای تأییدشده را هم در مادر و هم در نوزاد کاهش داد. مقدار محافظت در هر فصل یکسان نیست؛ چون ویروس‌های در گردش، هماهنگی آن‌ها با واکسن و زمان گذشته از تزریق تغییر می‌کند.
کدام نوع واکسن در بارداری و شیردهی مناسب است؟
در بارداری باید واکسن تزریقی غیرفعال یا نوترکیبِ مناسب سن و شرایط فرد انتخاب شود. اسپری بینی زنده در دوران بارداری نباید استفاده شود.
| نوع واکسن | بارداری | شیردهی | نکته اصلی |
| تزریقی غیرفعال (IIV) | قابل استفاده و توصیه‌شده | قابل استفاده | ویروس فعال تکثیرشونده ندارد و باعث آنفولانزا نمی‌شود. |
| تزریقی نوترکیب (RIV) | قابل استفاده، اگر برای سن و شرایط فرد مجاز باشد | قابل استفاده | انتخاب فرآورده باید با مجوز محلی و سابقه پزشکی هماهنگ باشد. |
| اسپری بینی زنده ضعیف‌شده (LAIV) | نباید استفاده شود | پس از زایمان ممکن است برای برخی افراد سالم قابل استفاده باشد | در بارداری منع مصرف دارد؛ در شیردهی نیز شرایط فرد و مجوز فرآورده بررسی شود. |
| نکته مهم: روی جعبه یا بروشور باید نوع واکسن مشخص باشد. نام تجاری به‌تنهایی برای تشخیص مناسب‌بودن در بارداری کافی نیست؛ برچسب همان فرآورده و توصیه پزشک یا داروساز را بررسی کنید. |
بهترین زمان تزریق واکسن آنفولانزا در بارداری چه موقع است؟
واکسن تزریقی مناسب را می‌توان در سه‌ماهه اول، دوم یا سوم دریافت کرد. زمان تزریق بیشتر به فصل آنفولانزا بستگی دارد، نه سن بارداری. در نیمکره شمالی بهتر است واکسن همان فصل پیش از اوج گردش ویروس تزریق شود. بسیاری از راهنماها پایان اکتبر را هدف قرار می‌دهند، اما واکسیناسیون در ادامه فصل نیز می‌تواند مفید باشد.
- اگر در سه‌ماهه اول هستید: صرف بارداری اولیه یا نگرانی از ناهنجاری جنینی، دلیل توصیه‌شده‌ای برای تأخیر نیست.
- اگر در سه‌ماهه سوم هستید و واکسن فصل جدید در دسترس است: تزریق می‌تواند علاوه بر مادر، به محافظت نوزاد در ماه‌های اول کمک کند.
- اگر فصل آنفولانزا شروع شده و هنوز واکسن نزده‌اید: منتظر «زمان ایده‌آل» نمانید؛ درباره تزریق در اولین فرصت مناسب با پزشک یا داروساز مشورت کنید.
- اگر واکسن فصل قبل را زده‌اید: به علت تغییر سویه‌ها و کاهش ایمنی در گذر زمان، معمولاً واکسن فصل جاری نیز لازم است.
آنتی‌بادی‌های مادر پس از واکسیناسیون می‌توانند از راه جفت و پس از تولد از راه شیر مادر بخشی از محافظت را به نوزاد منتقل کنند؛ این محافظت کامل یا دائمی نیست.
اگر به‌جای پیشگیری با علائم بیماری درگیر هستید، راهنمای آنفولانزا در بارداری اطلاعات مرتبط با ابتلا در این دوران را ارائه می‌کند.
واکسن آنفولانزا در شیردهی
واکسن آنفولانزا با شیردهی سازگار است. لازم نیست شیردهی را قطع کنید، شیر را دور بریزید یا بین تزریق و شیردهی فاصله بیندازید. بدن مادر پس از واکسن آنتی‌بادی می‌سازد و بخشی از عوامل ایمنی شیر می‌تواند به محافظت نوزاد کمک کند. البته این محافظت موقت است و جای واکسیناسیون کودک در سن مجاز را نمی‌گیرد.
اگر مادر به آنفولانزا مبتلا شود، ویروس از راه شیر منتقل نمی‌شود. در بیشتر موارد می‌توان شیردهی یا تغذیه با شیر دوشیده‌شده را ادامه داد. شستن دست‌ها، ماسک در تماس نزدیک، تمیزکردن وسایل شیردوشی و کمک یک مراقب سالم، احتمال انتقال تنفسی را کمتر می‌کند.
عوارض معمول واکسن آنفولانزا در بارداری و شیردهی چیست؟
شایع‌ترین عوارض، درد محل تزریق، خستگی و گاهی تب خفیف است. این علائم معمولاً کمی پس از تزریق شروع می‌شوند و طی یک تا دو روز بهتر می‌شوند.
- درد، قرمزی یا تورم محل تزریق
- خستگی، سردرد یا درد عضلانی
- تب خفیف، تهوع یا احساس ناخوشی کوتاه‌مدت
استراحت، نوشیدن مایعات و کمپرس خنک روی محل تزریق معمولاً کافی است. برای مصرف داروی ضدتب یا مسکن در بارداری از پزشک یا داروساز درباره دارو و مقدار مناسب بپرسید؛ به‌ویژه اگر بیماری زمینه‌ای دارید یا داروی دیگری مصرف می‌کنید. معمولاً لازم نیست پیش از واکسن، داروی پیشگیرانه بخورید.
چه کسانی باید پیش از تزریق بیشتر احتیاط کنند؟
افرادی که حساسیت شدید به واکسن داشته‌اند، پس از واکسن قبلی دچار گیلن‌باره شده‌اند یا اکنون بیماری متوسط تا شدید دارند، باید پیش از تزریق مشورت کنند. خود بارداری یا شیردهی مانع دریافت واکسن غیرفعال نیست.
- سابقه واکنش آلرژیک شدید یا آنافیلاکسی به دوز قبلی واکسن آنفولانزا یا یکی از اجزای همان فرآورده
- سابقه سندرم گیلن‌باره در فاصله ۶ هفته پس از واکسن آنفولانزای قبلی
- بیماری حاد متوسط تا شدید، با تب یا بدون تب؛ ممکن است تزریق تا بهبود به تعویق بیفتد
- ابهام درباره نوع واکسن، سن مجاز، ترکیبات یا شرایط نگهداری فرآورده
طبق راهنماهای فعلی آمریکا، حساسیت به تخم‌مرغ به‌تنهایی مانع دریافت واکسن مناسب سن و شرایط فرد نیست. با این حال، سابقه حساسیت و اطلاعات فرآورده موجود در کشور باید بررسی شود. حساسیت شدید به خود واکسن یا یکی از اجزای آن موضوع جداگانه‌ای است.
پس از واکسن چه زمانی باید فوراً کمک پزشکی گرفت؟
اگر پس از واکسن دچار تنگی نفس، تورم صورت یا گلو، غش یا علائم شدید بارداری شدید، فوراً کمک پزشکی بگیرید. واکنش شدید نادر است، اما نشانه‌های زیر نباید نادیده گرفته شوند:
- تنگی نفس، خس‌خس، تورم صورت یا گلو، کهیر گسترده، ضعف شدید یا غش
- تب بالا یا پایدار، کاهش سطح هوشیاری، تشنج یا علائم عصبی جدید
- هر نشانه نگران‌کننده بارداری مانند خونریزی، درد شدید شکم، انقباض‌های منظم یا کاهش واضح حرکات جنین؛ این علائم لزوماً ناشی از واکسن نیستند اما باید فوری بررسی شوند
درد خفیف بازو یا تب کوتاه‌مدت معمولاً خطرناک نیست. اگر علائم بیش از دو روز ماند، شدیدتر شد یا درباره وضعیت جنین نگران بودید، با پزشک یا مامای خود تماس بگیرید.
پیش از تزریق واکسن چه چیزهایی را باید بررسی کنیم؟
پیش از تزریق، نوع واکسن، سابقه حساسیت، بیماری فعلی و شرایط نگهداری فرآورده را بررسی کنید.
- به تزریق‌کننده بگویید باردار یا شیرده هستید و سن بارداری را اعلام کنید.
- نوع واکسن را بررسی کنید: در بارداری، واکسن تزریقی غیرفعال یا نوترکیب؛ نه اسپری بینی زنده.
- سابقه حساسیت شدید، گیلن‌باره، تب فعلی و همه داروها یا واکسن‌های اخیر را مطرح کنید.
- از معتبر بودن مرکز، تاریخ انقضا و رعایت زنجیره سرد مطمئن شوید.
- پس از تزریق، مدت توصیه‌شده مرکز را برای پایش واکنش فوری در محل بمانید.
اگر برای واکسن یا فرآورده‌های مرتبط در داروخانه آنلاین داروم درخواست ثبت می‌کنید، نام و نوع فرآورده را با توصیه پزشک یا داروساز تطبیق دهید. موجودی و قیمت را داروخانه بررسی می‌کند و تزریق واکسن باید در مرکز مجاز و توسط فرد آموزش‌دیده انجام شود.
در نهایت، آیا تزریق واکسن آنفولانزا برای مادر و نوزاد تصمیم مناسبی است؟
برای بیشتر مادران، بله. فایده واکسن تزریقی آنفولانزا در پیشگیری از بیماری و عوارض آن از خطر عوارض معمول واکسن بیشتر است. واکسن مناسب را می‌توان در هر سه‌ماهه بارداری و در دوران شیردهی دریافت کرد، اما اسپری بینی زنده در بارداری نباید استفاده شود. زمان مناسب معمولاً پیش از اوج فصل آنفولانزا و پس از عرضه واکسن به‌روز همان فصل است؛ با این حال، شروع فصل به معنای بی‌فایده بودن واکسن نیست.
برای اطلاع از نحوه ثبت درخواست و بررسی موجودی می‌توانید صفحه خرید واکسن آنفولانزا را ببینید.
پرسش‌های متداول درباره واکسن آنفولانزا در بارداری و شیردهی
آیا واکسن آنفولانزا در سه‌ماهه اول بارداری باعث ناهنجاری جنین می‌شود؟
داده‌های موجود افزایش خطر ناهنجاری‌های مادرزادی را نشان نداده‌اند. متاآنالیز ۲۰۲۶ با بیش از ۱.۲ میلیون بارداری نیز افزایش ناهنجاری‌های کلی یا عمده را پس از تزریق در سه‌ماهه اول پیدا نکرد. واکسن تزریقی مناسب را می‌توان در هر سه‌ماهه دریافت کرد.
آیا واکسن آنفولانزا خودش باعث آنفولانزا می‌شود؟
واکسن تزریقی غیرفعال یا نوترکیب نمی‌تواند آنفولانزا ایجاد کند. درد بدن یا تب خفیف یک تا دو روزه، پاسخ ایمنی بدن است. ابتلا کمی پس از تزریق ممکن است به تماس پیشین با ویروس، زمان لازم برای شکل‌گیری ایمنی یا سویه‌ای خارج از پوشش واکسن مربوط باشد.
آیا بعد از واکسن باید شیردهی را قطع کرد؟
خیر. پس از واکسیناسیون نیازی به قطع شیردهی یا دورریختن شیر نیست. واکسیناسیون مادر با شیردهی سازگار است و آنتی‌بادی‌های مادر می‌توانند بخشی از محافظت را به نوزاد منتقل کنند.
آیا واکسن مادر برای نوزاد کافی است؟
خیر. محافظت منتقل‌شده موقت و کامل نیست. نوزادان زیر ۶ ماه واکسن آنفولانزا دریافت نمی‌کنند؛ از ۶ ماهگی به بعد، برنامه واکسیناسیون کودک باید طبق راهنمای ملی و نظر پزشک انجام شود. واکسیناسیون اعضای خانواده و مراقبان نیز به کاهش مواجهه کمک می‌کند.
اگر در بارداری قبلی واکسن زده‌ام، در بارداری جدید هم لازم است؟
معمولاً بله. واکسن آنفولانزا سالانه است، زیرا ترکیب آن متناسب با سویه‌های مورد انتظار به‌روز می‌شود و ایمنی با گذشت زمان کاهش می‌یابد. واکسن فصل جاری را طبق برنامه محلی دریافت کنید.
واکسن ایرانی بهتر است یا خارجی؟
برای بارداری، مهم‌تر از کشور سازنده، نوع واکسن، مجوز معتبر، تناسب با سن و شرایط فرد، تاریخ انقضا و حفظ زنجیره سرد است. از مقایسه قطعی برندها بدون اطلاعات رسمی همان فرآورده خودداری کنید و برچسب محصول را با پزشک یا داروساز بررسی کنید.
منابع
- Maternal Immunization Schedule، American College of Obstetricians and Gynecologists (ACOG)، منتشرشده ۱۰ ژوئن ۲۰۲۶. https://www.acog.org/clinical-information/maternal-immunization-schedule
- Influenza in Pregnancy: Prevention and Treatment، ACOG، اوت ۲۰۲۵؛ آخرین به‌روزرسانی اکتبر ۲۰۲۵. https://www.acog.org/clinical/clinical-guidance/practice-advisory/articles/2025/08/influenza-in-pregnancy-prevention-and-treatment
- Use of influenza vaccines during pregnancy، World Health Organization، گزارش کمیته جهانی ایمنی واکسن، ۲۰۱۲. https://www.who.int/groups/global-advisory-committee-on-vaccine-safety/topics/pregnancy-and-lactation/influenza
- Flu Vaccine Safety and Pregnancy، Centers for Disease Control and Prevention، بازبینی‌شده تا ۲۰۲۶. https://www.cdc.gov/flu/vaccine-safety/vaccine-pregnant.html
- Influenza (Flu) and Breastfeeding، Centers for Disease Control and Prevention، ۲۳ سپتامبر ۲۰۲۵. https://www.cdc.gov/breastfeeding-special-circumstances/hcp/illnesses-conditions/flu.html
- Maternal influenza vaccination during the first trimester of pregnancy and risk for birth defects: an updated systematic review and meta-analysis، BMC Pregnancy and Childbirth / PubMed، ۲۰۲۶. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/42121086/
- Safety of influenza vaccination during pregnancy: a systematic review، BMJ Open / PubMed، ۲۰۲۳. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/37673449/
Efficacy, duration of protection, birth outcomes, and infant growth associated with influenza vaccination in pregnancy، The Lancet Respiratory Medicine / PubMed، ۲۰۲۰. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/32526188/
دیدگاهتان را بنویسید