سردرد پشت سر اغلب با سردرد تنشی، گرفتگی یا اختلالات گردن، میگرن یا تحریک عصب‌های پس‌سری ارتباط دارد؛ اما محل درد به‌تنهایی علت را مشخص نمی‌کند. شکل درد، مدت آن، عوامل تشدیدکننده و علائم همراه تعیین می‌کنند که مراقبت خانگی کافی است یا باید فوری ارزیابی شوید.
برای استعلام قیمت و خرید مسکن‌های بدون نسخه مرتبط با سردرد می‌توانید درخواست محصول را در داروخانه آنلاین داروم ثبت کنید. داروخانه پس از بررسی موجودی، قیمت و مناسب‌بودن فرایند عرضه، امکان ادامه سفارش را اعلام می‌کند.
این مطلب برای اطلاعات عمومی است و جای تشخیص یا توصیه پزشک، داروساز یا سایر متخصصان واجد صلاحیت را نمی‌گیرد. سردرد تازه، شدید یا غیرمعمول را صرفاً با مسکن پنهان نکنید.
چرا پشت سر درد می‌گیرد؟
درد پشت سر می‌تواند از پوست و عضلات سر، مفاصل و عضلات بالای گردن، عصب‌های پس‌سری یا یکی از انواع سردرد اولیه مانند سردرد تنشی و میگرن ناشی شود. گاهی نیز یک بیماری دیگر مانند عفونت، آسیب سر یا گردن، مشکل عروقی یا افزایش شدید فشار خون همراه با آسیب اندام‌ها باعث سردرد ثانویه می‌شود.
برای شناخت بهتر دسته‌بندی سردردهای اولیه و ثانویه، مطلب سردرد چیست؟ نقطه شروع مناسبی است. در این مقاله تمرکز فقط بر درد ناحیه پس‌سر و نشانه‌هایی است که به افتراق علت‌های شایع و خطرناک کمک می‌کنند.
| الگوی درد | علت محتمل | سرنخ‌های همراه |
|---|---|---|
| فشار یا سنگینی دوطرفه | سردرد تنشی | درد خفیف تا متوسط، حساسیت سر و گردن، بدون بدترشدن واضح با فعالیت معمول |
| شروع از گردن و انتشار به سر | سردرد گردنی | کاهش دامنه حرکت گردن یا تشدید با حرکت و وضعیت خاص |
| تیرکشنده، برق‌آسا یا خنجری | نورالژی پس‌سری | حملات چندثانیه‌ای تا چنددقیقه‌ای و حساسیت پوست سر یا مسیر عصب |
| ضربان‌دار با تهوع یا حساسیت به نور و صدا | میگرن | ممکن است یک‌طرفه یا دوطرفه باشد و با فعالیت بدتر شود |
این الگوها برای جهت‌گیری هستند، نه تشخیص قطعی. هم‌پوشانی علائم ممکن است و پزشک بر اساس شرح حال و معاینه تصمیم می‌گیرد.
آیا سردرد پشت سر همان سردرد تنشی است؟
نه همیشه؛ ولی سردرد تنشی یکی از علت‌های شایع درد یا فشار در پشت سر و گردن است. این درد معمولاً دوطرفه، فشاری یا سفت‌کننده و خفیف تا متوسط است، با راه‌رفتن یا بالا رفتن از پله‌ها تشدید نمی‌شود و معمولاً با تهوع یا استفراغ همراه نیست.
استرس، اختلال خواب و مصرف زیاد کافئین می‌توانند در بعضی افراد محرک باشند. نشستن طولانی، کار با صفحه‌نمایش و وضعیت نامناسب گردن نیز ممکن است درد عضلانی همراه ایجاد کنند؛ با این حال، نمی‌توان هر درد پشت سر پس از کار با کامپیوتر را بدون ارزیابی «تنشی» نامید.
چگونه سردرد گردنی را از نورالژی پس‌سری تشخیص دهیم؟
سردرد گردنی معمولاً با حرکت محدود گردن یا تشدید درد هنگام حرکت، فشار بر عضلات گردن یا حفظ یک وضعیت خاص همراه است و ممکن است از پشت به جلوی سر انتشار پیدا کند. وجود درد گردن به‌تنهایی ثابت نمی‌کند که منشأ سردرد گردن است؛ میگرن و سردرد تنشی نیز می‌توانند با ناراحتی گردن همراه باشند.
نورالژی پس‌سری بیشتر به صورت حملات کوتاه، شدید، تیرکشنده یا شبیه شوک در پشت پوست سر بروز می‌کند. لمس پوست یا مسیر عصب ممکن است دردناک باشد. تشخیص قطعی آن به معاینه نیاز دارد، زیرا درد ارجاعی مفاصل بالای گردن یا نقاط حساس عضلانی می‌تواند ظاهری شبیه آن ایجاد کند.
آیا فشار خون بالا باعث سردرد پشت سر می‌شود؟
فشار خون بالای معمولی اغلب علامت مشخصی ندارد و محل درد، فشار خون را تشخیص نمی‌دهد. درد، اضطراب و فعالیت نیز می‌توانند موقتاً عدد فشار را بالا ببرند؛ بنابراین یک اندازه‌گیری منفرد هنگام سردرد برای نتیجه‌گیری کافی نیست.
اگر فشار خون ۱۸۰ روی ۱۲۰ میلی‌متر جیوه یا بیشتر است، پس از دست‌کم یک دقیقه دوباره آن را اندازه بگیرید. همراهی این عدد با ضعف یا بی‌حسی، اختلال گفتار یا دید، درد قفسه سینه، تنگی نفس یا هر علامت تازه و نگران‌کننده یک وضعیت اورژانسی است. اگر چنین علائمی ندارید اما عدد همچنان در این محدوده است، همان روز با پزشک تماس بگیرید.
چه زمانی سردرد خطرناک است؟
سردرد پشت سر زمانی نیاز به ارزیابی فوری دارد که ناگهانی و بسیار شدید باشد یا با نشانه‌ای از درگیری مغز، عفونت، آسیب یا مشکل عروقی همراه شود. در موارد زیر منتظر اثر مسکن نمانید و با اورژانس ۱۱۵ تماس بگیرید یا به اورژانس مراجعه کنید:
- دردی که ناگهان شروع می‌شود و ظرف چند دقیقه به اوج می‌رسد، به‌ویژه «بدترین سردرد عمر»؛
- ضعف یا بی‌حسی یک سمت بدن، افتادگی صورت، اختلال گفتار، عدم تعادل، گیجی، غش یا تشنج؛
- تب همراه با سفتی گردن، کاهش هوشیاری یا بثورات پوستی؛
- تغییر ناگهانی دید، دوبینی، چشم قرمز و دردناک یا استفراغ مداوم؛
- شروع سردرد پس از ضربه به سر یا گردن؛
- سردرد تازه یا متفاوت در بارداری یا هفته‌های پس از زایمان؛
- سردرد پس از فعالیت، سرفه یا زورزدن، یا دردی که با ایستادن و درازکشیدن به‌وضوح تغییر می‌کند.
سردرد جدید پس از ۵۰ سالگی، بدترشدن تدریجی الگو، سابقه سرطان، ضعف سیستم ایمنی یا مصرف داروهای رقیق‌کننده خون نیز باید زود بررسی شود، حتی اگر درد در همان لحظه قابل تحمل باشد.
برای سردرد پشت سر در خانه چه کار کنیم؟
اگر درد خفیف و شبیه سردردهای قبلی است و هیچ علامت هشدار ندارید، استراحت کوتاه، نوشیدن آب به اندازه نیاز، خوردن وعده غذایی جاافتاده و کاهش نور و سروصدا ممکن است کمک کند. اگر گردن نیز گرفته است، گرما یا سرمای ملایم و حرکت آرام در دامنه بدون درد قابل امتحان است؛ حرکت شدید یا دستکاری گردن پس از ضربه مناسب نیست.
زمان شروع، مدت، شدت، محل درد، علائم همراه، محرک‌های احتمالی و داروی مصرف‌شده را یادداشت کنید. دفترچه سردرد به تشخیص الگو کمک می‌کند، به‌ویژه اگر حملات تکرار می‌شوند. اگر درد چند بار در هفته رخ می‌دهد، شدید است، الگوی آن تغییر کرده یا با مراقبت معمول بهتر نمی‌شود، برای ارزیابی پزشکی وقت بگیرید.
کدام قرص سردرد برای درد پشت سر مناسب است؟
انتخاب مسکن به علت سردرد، سن، بارداری، بیماری‌های زمینه‌ای و داروهای هم‌زمان بستگی دارد. برای حمله گهگاهی سردرد تنشی، راهنماها مصرف یکی از مسکن‌های ساده را با توجه به منع مصرف و دستور روی بسته مطرح می‌کنند؛ اما ترکیب‌کردن خودسرانه چند دارو می‌تواند دوز تکراری یا عارضه ناخواسته ایجاد کند.
- استامینوفن می‌تواند برای درد کوتاه‌مدت مناسب باشد، اما مصرف هم‌زمان چند فرآورده حاوی استامینوفن خطر آسیب کبدی و مصرف بیش از حد را بالا می‌برد. بیماری کبدی، مصرف الکل یا بارداری نیاز به مشورت حرفه‌ای دارد.
- ایبوبروفن و ناپروکسن از داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی هستند. زخم یا خونریزی گوارشی، بیماری کلیه، برخی بیماری‌های قلبی، مصرف رقیق‌کننده خون و بارداری از مواردی هستند که انتخاب آن‌ها را محدود می‌کنند. این دو را با هم مصرف نکنید مگر پزشک مشخصاً تجویز کرده باشد.
- نوافن یک نام تجاری است و باید مواد مؤثره و مقدار هر ماده روی همان بسته بررسی شود. اگر فرآورده ترکیبی حاوی استامینوفن، یک ضدالتهاب یا کافئین باشد، افزودن داروی دیگری از همان گروه ممکن است ناخواسته دوز را تکرار کند.
- عبارت قرص دو رنگ نام دارویی دقیق نیست. رنگ و ظاهر قرص برای شناسایی ایمن کافی نیست؛ نام، مواد مؤثره، دوز، شرکت سازنده و تاریخ انقضا را روی بسته یا بروشور بررسی کنید و قرص ناشناس نخورید.
همیشه بروشور و دوز درج‌شده روی همان محصول را رعایت کنید. کودکان، سالمندان، افراد باردار یا شیرده و کسانی که بیماری زمینه‌ای یا داروهای متعدد دارند بهتر است پیش از مصرف با پزشک یا داروساز مشورت کنند.
آیا مصرف زیاد مسکن خودش سردرد می‌آورد؟
بله. مصرف مکرر داروی حمله می‌تواند سردرد را بیشتر و درمان آن را دشوارتر کند. در معیارهای رایج، استفاده از مسکن‌های ساده مانند استامینوفن یا داروهای ضدالتهاب در ۱۵ روز یا بیشتر از ماه، یا مصرف فرآورده‌های ترکیبی در ۱۰ روز یا بیشتر از ماه، طی بیش از سه ماه با سردرد ناشی از مصرف بیش از حد دارو ارتباط دارد.
اگر بیش از دو روز در هفته به مسکن نیاز پیدا می‌کنید یا تعداد روزهای سردرد رو به افزایش است، به‌جای جابه‌جا کردن برندها با پزشک مشورت کنید. قطع بعضی داروها ممکن است به برنامه و پیگیری نیاز داشته باشد.
پزشک علت سردرد پشت سر را چگونه بررسی می‌کند؟
پزشک درباره شروع و سرعت اوج‌گیری درد، یک‌طرفه یا دوطرفه بودن، ضربان‌دار یا فشاری بودن، ارتباط با حرکت گردن، فعالیت و وضعیت بدن، علائم عصبی، تب، ضربه، بارداری و داروها سؤال می‌کند. سپس فشار خون، معاینه عصبی، چشم‌ها، پوست سر و دامنه حرکت گردن را بررسی می‌کند.
همه سردردها به سی‌تی‌اسکن یا ام‌آر‌آی نیاز ندارند. در یک سردرد اولیه با الگوی پایدار، معاینه طبیعی و بدون علامت هشدار، تصویربرداری صرفاً برای اطمینان معمولاً توصیه نمی‌شود. وجود علائم خطر، یافته غیرطبیعی در معاینه یا تغییر مهم الگو می‌تواند نوع و فوریت بررسی را تغییر دهد.
پرسش‌های رایج درباره سردرد پشت سر چیست؟
سردرد پشت سر سمت چپ یا راست معمولاً از چیست؟
درد یک‌طرفه می‌تواند در میگرن، سردرد گردنی یا نورالژی پس‌سری دیده شود. جهت درد به‌تنهایی تشخیص نمی‌دهد؛ کیفیت، مدت، علائم همراه و ارتباط با حرکت گردن مهم‌ترند.
آیا بالش نامناسب باعث درد پشت سر می‌شود؟
وضعیت خواب نامناسب می‌تواند درد گردن و سردرد را تحریک یا تشدید کند، اما سردرد مداوم یا شدید را نباید فقط به بالش نسبت داد. بالش باید گردن را در وضعیت خنثی و راحت نگه دارد، نه اینکه آن را بیش از حد خم کند.
آیا سردرد پشت سر و حالت تهوع نشانه میگرن است؟
ممکن است؛ میگرن می‌تواند در پشت سر هم احساس شود و تهوع یا حساسیت به نور و صدا داشته باشد. با این حال، تهوع شدید و تازه همراه با سردرد ناگهانی یا علائم عصبی نیازمند ارزیابی فوری است.
برای سردرد پشت سر به چه پزشکی مراجعه کنیم؟
ارزیابی اولیه را پزشک عمومی یا پزشک خانواده می‌تواند انجام دهد. بر اساس یافته‌ها ممکن است ارجاع به متخصص مغز و اعصاب، طب فیزیکی، چشم‌پزشک یا بخش اورژانس لازم شود.
برای تهیه فرآورده‌ای که پزشک یا داروساز برای درد شما مناسب دانسته است، می‌توانید درخواست استعلام قیمت و موجودی را در داروخانه آنلاین داروم ثبت کنید. برای داروهای نسخه‌ای، اطلاعات نسخه الکترونیک یا تصویر نسخه لازم است و عرضه تنها پس از بررسی داروخانه انجام می‌شود.
جمع‌بندی سردرد پشت سر چیست؟
سردرد پشت سر یک تشخیص واحد نیست. درد فشاری دوطرفه بیشتر با سردرد تنشی هماهنگ است؛ درد وابسته به حرکت گردن می‌تواند منشأ گردنی داشته باشد و درد کوتاه و تیرکشنده حساس به لمس احتمال نورالژی پس‌سری را مطرح می‌کند. هر درد ناگهانی و بسیار شدید یا همراه با علائم عصبی، تب و سفتی گردن، ضربه یا شرایط پرخطر باید فوری ارزیابی شود. برای سردردهای تکراری، ثبت الگو و ارزیابی علت از مصرف پی‌درپی مسکن مفیدتر است.
منابع پزشکی این مقاله کدام‌اند؟
- International Classification of Headache Disorders: Infrequent episodic tension-type headache
- International Classification of Headache Disorders: Occipital neuralgia
- NICE guideline: Headaches in over 12s
- American College of Radiology Appropriateness Criteria: Headache
- FDA: Acetaminophen safety
- American Heart Association: Hypertensive crisis
دیدگاهتان را بنویسید