این مقاله برای آگاهی عمومی است و جایگزین نظر پزشک، ماما، داروساز یا دیگر متخصصان سلامت نیست. در بارداری هیچ مسکنی را صرفاً بر اساس تجربه قبلی یا توصیه اطرافیان مصرف نکنید.
چرا در بارداری سردرد می‌گیریم؟
علت سردرد در هر فرد و هر مرحله بارداری متفاوت است. در سه‌ماهه اول، تغییرات هورمونی، افزایش حجم خون، تهوع، کم‌آبی و فاصله زیاد بین وعده‌های غذایی از علت‌های شایع‌اند. قطع ناگهانی قهوه یا چای پررنگ، اضطراب، خستگی چشم و کمبود خواب نیز می‌توانند سردرد را تحریک کنند.
در ماه‌های بعد، وضعیت نامناسب گردن و شانه، فشار جسمی بیشتر، کم‌خونی، عفونت، مشکلات بینایی یا تشدید یک سردرد زمینه‌ای مطرح‌اند. اگر می‌خواهید با دسته‌بندی انواع درد و علت‌های عمومی آن آشنا شوید، راهنمای سردرد چیست؟ توضیح پایه‌ای‌تری ارائه می‌کند.
محل درد به‌تنهایی تشخیص قطعی نمی‌دهد. برای مثال، درد جلوی سر ممکن است با فشار عضلات، خستگی چشم، میگرن یا گرفتگی سینوس همراه باشد. مطلب سردرد پیشانی این الگو را جداگانه توضیح می‌دهد، اما در بارداری شدت، زمان شروع و علائم همراه از محل درد مهم‌ترند.
از روی علائم چگونه نوع سردرد را حدس بزنیم؟
الگوی درد می‌تواند سرنخ بدهد، اما تشخیص نهایی فقط با شرح حال و معاینه ممکن است:
- سردرد تنشی معمولاً به‌شکل فشار یا نواری دور سر احساس می‌شود و ممکن است با سفتی گردن و شانه همراه باشد.
- میگرن اغلب ضربان‌دار است، ممکن است یک‌طرفه باشد و با تهوع یا حساسیت به نور و صدا همراه شود. بعضی افراد در بارداری حملات کمتری دارند و بعضی تغییری احساس نمی‌کنند.
- سردرد ناشی از کم‌آبی یا گرسنگی معمولاً پس از نوشیدن آب، خوردن غذای سبک و استراحت بهتر می‌شود.
- درد همراه با تب، گرفتگی بینی و فشار صورت می‌تواند با عفونت یا التهاب سینوس مرتبط باشد و نیاز به ارزیابی علت دارد.
سردردی که برای اولین بار در بارداری ایجاد شده، الگوی همیشگی شما را تغییر داده یا هر روز تکرار می‌شود، باید با پزشک یا ماما مطرح شود؛ حتی اگر شدت آن خیلی زیاد نباشد.
برای تسکین سردرد در بارداری بدون دارو چه کنیم؟
برای سردرد خفیف و بدون علامت هشدار، درمان‌های ساده و کم‌خطر معمولاً اولین قدم‌اند:
- یک تا دو لیوان آب بنوشید و در طول روز مصرف مایعات را منظم کنید.
- اگر چند ساعت چیزی نخورده‌اید، یک میان‌وعده متعادل مانند میوه و مغزها یا نان و پنیر بخورید.
- در اتاقی آرام و کم‌نور استراحت کنید و صفحه‌نمایش را برای مدتی کنار بگذارید.
- کمپرس خنک را روی پیشانی یا پشت گردن بگذارید. اگر گرفتگی سینوس دارید، کمپرس گرم روی صورت ممکن است کمک‌کننده باشد.
- عضلات گردن و شانه را آرام بکشید و وضعیت نشستن خود را اصلاح کنید.
- زمان شروع درد، خوراکی‌ها، خواب و علائم همراه را یادداشت کنید تا محرک‌های تکرارشونده مشخص شوند.
اگر پیش از بارداری روزانه کافئین زیادی مصرف می‌کردید، کاهش ناگهانی آن می‌تواند سردرد ایجاد کند. درباره کاهش تدریجی با پزشک گفت‌وگو کنید و مجموع کافئین همه نوشیدنی‌ها، شکلات و داروهای ترکیبی را در نظر بگیرید؛ راهنماهای مامایی معمولاً سقف ۲۰۰ میلی‌گرم در روز را پیشنهاد می‌کنند.
برای سردرد در بارداری چه دارویی می‌توان مصرف کرد؟
انتخاب دارو به سن بارداری، علت و شدت درد، بیماری‌های زمینه‌ای و داروهای هم‌زمان بستگی دارد. استامینوفن معمولاً انتخاب اول برای درد حاد در بارداری در نظر گرفته می‌شود، اما این موضوع به معنی بی‌خطر بودن مصرف خودسرانه، دوز بیشتر یا استفاده طولانی‌مدت نیست. مقدار و مدت مصرف را با پزشک یا داروساز هماهنگ کنید و هم‌زمان چند فرآورده حاوی استامینوفن نخورید.
ایبوبروفن و ناپروکسن از داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی یا NSAID هستند. سازمان غذا و داروی آمریکا هشدار می‌دهد که این گروه از حدود هفته ۲۰ بارداری به بعد می‌توانند به کلیه جنین آسیب بزنند و مایع آمنیوتیک را کم کنند؛ پس فقط در صورت تجویز متخصص قابل استفاده‌اند و پس از هفته ۳۰ معمولاً باید از آن‌ها پرهیز شود. تصمیم در هفته‌های پایین‌تر نیز باید با پزشک باشد.
نوافن و بعضی فرآورده‌های ترکیبی ممکن است بیش از یک ماده فعال، از جمله مسکن، کافئین یا NSAID داشته باشند. نام تجاری به‌تنهایی برای ارزیابی ایمنی کافی نیست؛ ترکیبات روی جعبه را بخوانید و آن را بدون تأیید پزشک یا داروساز مصرف نکنید. همین اصل درباره هر قرص سردرد بدون نسخه نیز صدق می‌کند.
داروهای اختصاصی میگرن، داروهای ضدتهوع، مکمل‌ها و فرآورده‌های گیاهی نیز باید جداگانه بررسی شوند. «طبیعی» بودن یک محصول تضمین نمی‌کند که برای مادر یا جنین مناسب باشد.
سردرد در سه‌ماهه‌های بارداری چه تفاوتی دارد؟
سه‌ماهه اول: تغییرات هورمونی، تهوع، کم‌آبی، افت دریافت غذا و ترک کافئین شایع‌ترند. سردرد به‌تنهایی نشانه قابل اتکایی برای تشخیص بارداری یا سلامت جنین نیست.
سه‌ماهه دوم: بعضی میگرن‌ها کمتر می‌شوند، اما سردرد جدید یا مداوم همچنان باید ارزیابی شود. از هفته ۲۰ به بعد، هم‌زمانی سردرد با فشار خون بالا اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.
سه‌ماهه سوم: خستگی، اختلال خواب و فشار عضلانی می‌توانند نقش داشته باشند، ولی سردرد شدید یا مقاوم در این دوره یکی از علائمی است که باید از نظر پره‌اکلامپسی بررسی شود. این قاعده در هفته‌های پس از زایمان نیز مهم است.
چه زمانی سردرد در بارداری خطرناک است؟
در صورت مشاهده هر یک از موارد زیر، منتظر نمانید و همان روز با پزشک، ماما یا مرکز درمانی تماس بگیرید؛ اگر علائم شدید یا ناگهانی‌اند، ارزیابی اورژانسی لازم است:
- سردرد ناگهانی و بسیار شدید یا بدترین سردرد عمر؛
- سردرد شدید یا مداوم پس از هفته ۲۰، به‌ویژه همراه با فشار خون بالا؛
- تاری دید، دیدن جرقه یا لکه، دوبینی یا کاهش دید؛
- درد زیر دنده‌های سمت راست یا بالای شکم، تهوع یا استفراغ غیرعادی؛
- تورم ناگهانی صورت یا دست‌ها، تنگی نفس یا افزایش سریع ورم؛
- تب، سفتی گردن، گیجی، غش یا تشنج؛
- ضعف یا بی‌حسی یک‌طرفه، افتادگی صورت، اختلال گفتار یا مشکل در راه رفتن؛
- سردرد پس از ضربه به سر یا همراه با استفراغ مکرر و ناتوانی در نوشیدن مایعات.
پره‌اکلامپسی معمولاً پس از هفته ۲۰ رخ می‌دهد و می‌تواند با فشار خون بالا و نشانه‌های آسیب اندام‌ها همراه باشد. سردرد به‌تنهایی آن را ثابت نمی‌کند، اما سردردی که با استراحت و درمان معمول بهتر نمی‌شود یا با تغییر دید و درد بالای شکم همراه است، نیاز به بررسی فوری دارد.
چطور از تکرار سردرد در بارداری پیشگیری کنیم؟
خواب و بیداری منظم، نوشیدن آب در فاصله‌های کوتاه، وعده‌های غذایی کوچک و منظم، فعالیت بدنی مجاز در بارداری و وقفه‌دادن به کار با صفحه‌نمایش می‌توانند دفعات سردرد را کم کنند. نور شدید، بوی تند، کم‌خوابی یا خوراکی محرک را در دفترچه سردرد ثبت کنید.
اگر سردرد بیش از دو بار در هفته تکرار می‌شود، برای کنترل آن مرتب مسکن می‌خورید یا درد فعالیت روزانه و خواب را مختل کرده است، برای برنامه درمانی اختصاصی مراجعه کنید. مصرف مکرر مسکن خود می‌تواند به سردرد ناشی از مصرف بیش از حد دارو منجر شود.
پرسش‌های رایج درباره سردرد در بارداری چیست؟
آیا سردرد می‌تواند نشانه بارداری باشد؟
سردرد ممکن است در اوایل بارداری رخ دهد، اما علامت اختصاصی نیست. تأخیر قاعدگی و تست بارداری معیارهای قابل‌اعتماد‌تری هستند.
آیا سردرد در بارداری به جنین آسیب می‌زند؟
خود سردردهای اولیه مانند میگرن یا سردرد تنشی معمولاً مستقیماً به جنین آسیب نمی‌زنند. اهمیت اصلی، تشخیص علت ثانویه خطرناک و پرهیز از مصرف خودسرانه دارو است.
اگر فشار خون در خانه بالا بود چه کار کنیم؟
اگر همراه سردرد، فشار خون ۱۴۰/۹۰ میلی‌متر جیوه یا بالاتر ثبت شد، پس از چند دقیقه استراحت دوباره اندازه بگیرید و همان روز با تیم مراقبت بارداری تماس بگیرید. عدد بسیار بالا یا وجود علائم هشدار نیازمند ارزیابی فوری است.
آیا سردرد بارداری جنسیت جنین را نشان می‌دهد؟
خیر. شواهد معتبری وجود ندارد که شدت یا زمان سردرد بتواند جنسیت جنین را مشخص کند.
برای استعلام قیمت و موجودی فرآورده‌ای که پزشک یا داروساز برای شما مناسب دانسته است، می‌توانید درخواست خود را در داروخانه آنلاین داروم ثبت کنید. بررسی داروهای نسخه‌ای فقط پس از ارائه نسخه الکترونیک با کد ملی و کد رهگیری یا بارگذاری تصویر نسخه انجام می‌شود و ثبت درخواست به معنی تضمین موجودی نیست.
جمع‌بندی سردرد در بارداری چیست؟
بیشتر سردردهای خفیف بارداری با آب، غذای منظم، خواب کافی، محیط آرام و شناسایی محرک‌ها بهتر می‌شوند. دارو را متناسب با سن بارداری و فقط پس از مشورت انتخاب کنید. سردرد ناگهانی، شدید، جدید یا مداوم، به‌ویژه پس از هفته ۲۰ یا همراه با فشار خون بالا، اختلال دید، درد بالای شکم و علائم عصبی، نیازمند ارزیابی سریع است.
دیدگاهتان را بنویسید