این راهنما برای اطلاعات عمومی است و جای آموزش حضوری یا توصیه پزشک، پرستار استومی، داروساز یا دیگر اعضای واجد صلاحیت تیم درمان را نمی‌گیرد. نوع استوما، شکل شکم و مدل کیسه می‌تواند روش مناسب را تغییر دهد.
کیسه، چسب پایه، حلقه محافظ، اسپری جداکننده چسب و سایر محصولات بهداشتی استومی را می‌توانید در داروخانه آنلاین داروم درخواست کنید. پس از ثبت درخواست، داروخانه موجودی و قیمت روز را بررسی می‌کند و خرید پس از تأیید و پرداخت انجام می‌شود؛ موجودی هیچ محصولی پیش از بررسی داروخانه قطعی نیست.
چه زمانی باید کیسه استومی را تعویض کرد؟
زمان تعویض برای همه یکسان نیست و به نوع استوما، یک‌تکه یا دوتکه بودن سیستم، شکل پوست و میزان خروجی بستگی دارد. برنامه‌ای را دنبال کنید که پرستار استومی برای همان محصول و شرایط بدنی شما تعیین کرده است. هدف این است که سیستم پیش از شل‌شدن چسب یا نشت، در یک زمان قابل پیش‌بینی عوض شود.
تخلیه کیسه با تعویض کامل آن فرق دارد. کیسه تخلیه‌شونده را پیش از سنگین‌شدن، معمولاً وقتی حدود یک‌سوم پر شده است، خالی کنید؛ اما برای تعویض چسب پایه یا کل سیستم به برنامه شخصی خود پایبند بمانید. در سیستم دوتکه ممکن است خود کیسه زودتر از پایه عوض شود. کیسه ته‌بسته نیز پس از پرشدن کنار گذاشته می‌شود.
با دیدن نشتی، بلندشدن لبه چسب، خارش یا سوزش زیر پایه، تعویض را عقب نیندازید. چسب‌زدن روی لبه سیستمِ در حال نشت، تماس ترشحات با پوست را متوقف نمی‌کند و ممکن است آسیب پوستی را بیشتر کند.
برای تعویض کیسه استومی چه وسایلی لازم است؟
همه وسایل را پیش از برداشتن کیسه قبلی در دسترس بگذارید. این کار فاصله زمانی بدون کیسه را کوتاه می‌کند و به‌ویژه در ایلئوستومی یا یوروستومی، کنترل خروجی را آسان‌تر می‌کند.
- کیسه جدید و چسب پایه یا ویفر سازگار با آن
- شابلون اندازه‌گیری استوما و قیچی سرگرد، اگر پایه از نوع قابل‌برش است
- آب ولرم، دستمال نرم بدون پرز یا گاز تمیز و حوله نرم برای خشک‌کردن
- کیسه زباله کوچک برای دورریختن وسایل مصرف‌شده
- اسپری یا دستمال پاک‌کننده چسب، اگر برداشتن پایه برایتان دشوار یا دردناک است
- حلقه آب‌بندی، خمیر، پودر استومی یا محافظ پوست، فقط اگر برای شما توصیه شده است
محصولات معطر، روغنی یا حاوی مرطوب‌کننده می‌توانند لایه‌ای روی پوست باقی بگذارند و چسبندگی را کم کنند. پودر استومی نیز وسیله مصرف روزانه روی پوست سالم نیست؛ مقدار اضافی آن مانع چسبیدن پایه می‌شود.
تعویض کیسه استومی را چطور مرحله‌به‌مرحله انجام دهیم؟
تعویض را زمانی انجام دهید که استوما معمولاً فعالیت کمتری دارد. برای بعضی افراد، پیش از صبحانه زمان مناسب‌تری است؛ اما الگوی خروجی هر فرد متفاوت است.
- دست‌ها را بشویید و وسایل را آماده کنید. اگر پایه نیاز به برش دارد، بهتر است پیش از برداشتن کیسه قبلی آن را اندازه بزنید و آماده کنید. انتهای کیسه تخلیه‌شونده جدید را نیز ببندید.
- کیسه قبلی را خالی کنید. سبک‌شدن کیسه، جداکردن آن را ساده‌تر می‌کند و احتمال ریختن محتویات را کاهش می‌دهد.
- چسب را آهسته جدا کنید. از یک لبه شروع کنید. با یک دست پایه را به‌آرامی عقب ببرید و با دست دیگر پوست را به سمت پایین و دور از چسب نگه دارید. چسب را ناگهانی نکشید. در صورت نیاز از پاک‌کننده چسب استفاده کنید.
- پشت پایه و پوست را بررسی کنید. آثار ترشح زیر چسب نشان می‌دهد آب‌بندی کامل نبوده است. پوست اطراف باید شبیه پوست سالم سایر قسمت‌های شکم باشد و سوزش، زخم یا رطوبت ماندگار نداشته باشد.
- پوست و استوما را تمیز کنید. آب ولرم و دستمال نرم برای بیشتر افراد کافی است. اگر صابون مصرف می‌کنید، نوع ساده و بدون عطر یا مرطوب‌کننده را انتخاب و آن را کاملاً آبکشی کنید. استوما بافت ظریفی دارد و ممکن است هنگام پاک‌کردن، خون‌ریزی نقطه‌ای و مختصری داشته باشد؛ خون‌ریزی ادامه‌دار یا زیاد طبیعی نیست.
- پوست را کاملاً خشک کنید. به‌جای مالش، رطوبت را با ضربه‌های آرام بگیرید. باقی‌ماندن رطوبت در کنار پایه استوما یکی از علت‌های ضعیف‌شدن چسبندگی است.
- اندازه استوما را کنترل کنید. دهانه پایه باید بدون فشار به استوما، نزدیک و یکنواخت دور آن قرار گیرد. فاصله زیاد، پوست را در معرض خروجی قرار می‌دهد؛ دهانه تنگ نیز می‌تواند به استوما فشار وارد کند. اندازه مناسب را براساس راهنمای همان محصول و آموزش پرستار استومی تعیین کنید. در هفته‌های نخست پس از جراحی، اندازه استوما ممکن است تغییر کند و لازم است دفعات بیشتری اندازه‌گیری شود.
- محافظ‌های تجویزشده را به‌درستی به کار ببرید. اگر حلقه آب‌بندی، خمیر یا پودر برایتان توصیه شده است، مقدار و محل مصرف را مطابق آموزش پرستار تنظیم کنید. پودر باید فقط لایه‌ای بسیار نازک روی بخش مرطوب و آسیب‌دیده ایجاد کند و اضافه آن برداشته شود.
- پایه و کیسه جدید را نصب کنید. دهانه را روی استوما مرکز کنید، پایه را از مرکز به اطراف روی پوست صاف کنید و چین یا حباب باقی نگذارید. حدود ۳۰ ثانیه کف دست را روی پایه نگه دارید تا گرمای دست به شکل‌گیری آب‌بندی کمک کند. در سیستم دوتکه، پس از چسباندن پایه مطمئن شوید کیسه به‌طور کامل به آن متصل شده است.
- وسایل مصرف‌شده را دور بریزید و دست‌ها را بشویید. کیسه و پایه را داخل کیسه زباله ببندید؛ آن‌ها را داخل توالت نیندازید.
تعویض کیسه یک‌تکه و دوتکه چه تفاوتی دارد؟
در سیستم یک‌تکه، کیسه و چسب پایه به هم متصل‌اند؛ بنابراین با هر تعویض، هر دو از پوست برداشته می‌شوند. این سیستم قطعات کمتری دارد، اما اگر تعویض کیسه زیاد باشد، پوست نیز بیشتر در معرض جداشدن چسب قرار می‌گیرد.
در سیستم دوتکه، پایه روی پوست می‌ماند و کیسه جداگانه به آن متصل می‌شود. ممکن است بتوان کیسه را بدون برداشتن پایه عوض کرد، ولی پایه نیز باید طبق برنامه تعویض شود. در هر دو مدل، روش اتصال، حلقه و مدت استفاده را از دستور سازنده و پرستار استومی بگیرید. آشنایی با اینکه کیسه استومی چیست و هر مدل چگونه خروجی را جمع می‌کند، انتخاب مراحل درست را آسان‌تر می‌کند؛ جزئیات مقایسه انواع کیسه بهتر است در راهنمای اختصاصی این موضوع دنبال شود.
چطور از پوست اطراف استوما هنگام تعویض محافظت کنیم؟
مهم‌ترین محافظ پوست، آب‌بندی مناسب و دهانه‌ای هماهنگ با شکل استوما است. پوست سالم اطراف استوما نباید به‌طور مداوم دردناک، خیس، زخمی یا دچار خارش و سوزش باشد. تغییر رنگ خفیف و کوتاه‌مدت زیر چسب ممکن است رخ دهد، اما قرمزی ماندگار، رطوبت، زخم یا برجستگی نیاز به بررسی دارد.
هنگام برداشتن پایه، پوست را نگه دارید و چسب را آرام عقب ببرید. پوست را با آب ولرم تمیز و پیش از نصب کاملاً خشک کنید. استفاده بیشتر از پودر، خمیر یا اسپری لزوماً محافظت بیشتری ایجاد نمی‌کند؛ هر محصول باید برای یک مشکل مشخص و به مقدار درست مصرف شود. مراقبت‌های استومی فقط به زمان تعویض محدود نیست و بررسی روزانه خروجی، وضعیت استوما، آب‌رسانی بدن و سلامت پوست را نیز دربرمی‌گیرد.
اگر کیسه استومی نشت دارد چه کار کنیم؟
در صورت نشتی، سیستم را عوض کنید، پوست را تمیز و خشک نگه دارید و پشت پایه برداشته‌شده را برای یافتن مسیر نشت بررسی کنید. پوشاندن لبه نشتی با چسب اضافه، مشکل زیر پایه را حل نمی‌کند.
دهانه بیش از حد بزرگ، تغییر اندازه استوما، چین پوست، شکم ناهموار، پایه نامتناسب، رطوبت یا استفاده زیاد از محصولات جانبی از علت‌های رایج هستند. اگر نشتی کیسه استومی تکرار می‌شود، الگوی نشت و زمان دوام سیستم را یادداشت کنید و برای بررسی مدل پایه، حلقه آب‌بندی یا سیستم محدب با پرستار استومی مشورت کنید. ناتوانی در حفظ آب‌بندی حتی برای یک شبانه‌روز نیز دلیل مناسبی برای کمک گرفتن است.
چه اشتباهاتی هنگام تعویض کیسه استومی رایج است؟
- کشیدن سریع چسب: این کار می‌تواند پوست و فولیکول‌های مو را آسیب بزند.
- چسباندن پایه روی پوست مرطوب: رطوبت، دوام چسب را کم می‌کند و خطر نشت را بالا می‌برد.
- برش بسیار بزرگ یا تنگ: اندازه نامناسب یا پوست را بی‌محافظ می‌گذارد یا به استوما فشار می‌آورد.
- مصرف روتین پودر روی پوست سالم: پودر اضافه می‌تواند آب‌بندی را مختل کند.
- نادیده‌گرفتن خارش و سوزش: این علائم ممکن است پیش از دیده‌شدن نشتی ظاهر شوند.
- تعویض بی‌دلیل و خیلی مکرر: جداکردن مکرر چسب ممکن است به پوست آسیب بزند. برنامه باید به‌اندازه‌ای منظم باشد که پیش از نشت تعویض انجام شود.
چه زمانی باید از پرستار استومی یا پزشک کمک بگیریم؟
اگر پوست اطراف استوما زخم، دردناک، مرطوب یا چرکی شده است، رنگ یا شکل استوما تغییر کرده، نشتی تکرار می‌شود یا نمی‌توانید پایه را درست آب‌بندی کنید، با پرستار استومی یا پزشک تماس بگیرید. بهتر است مشکل پوستی زود بررسی شود؛ ادامه تماس خروجی با پوست می‌تواند آسیب را بیشتر کند.
درد شدید شکم، تهوع یا استفراغ، تب و لرز، خون‌ریزی زیاد از استوما، کاهش یا قطع خروجی برای مدتی طولانی‌تر از الگوی معمول، یا علائم کم‌آبی مانند خشکی دهان، ضعف و کم‌شدن ادرار نیاز به ارزیابی فوری پزشکی دارد. در ایلئوستومی، خروجی آبکی و زیاد می‌تواند خطر کم‌آبی را افزایش دهد.
سؤال‌های رایج درباره تعویض کیسه استومی چیست؟
آیا برای تمیزکردن استوما به مواد ضدعفونی‌کننده نیاز است؟
معمولاً خیر. آب ولرم و دستمال نرم کافی است. الکل، مواد عطری و پاک‌کننده‌های روغنی ممکن است پوست را تحریک یا چسبندگی را ضعیف کنند. اگر پزشک یا پرستار برای مشکل مشخصی محصولی تجویز کرده است، همان دستور اولویت دارد.
آیا می‌توان کیسه را زیر دوش عوض کرد؟
در بسیاری از افراد بله. تماس آب معمولی با استوما به آن آسیب نمی‌زند. نکته مهم این است که پیش از چسباندن پایه جدید، پوست کاملاً تمیز و خشک باشد و وسایل آماده در دسترس قرار گیرد.
چرا کیسه جدید خوب نمی‌چسبد؟
رطوبت، باقی‌ماندن صابون یا پاک‌کننده چسب، کرم و روغن روی پوست، پودر اضافی، برش نامناسب یا چین‌های شکم می‌تواند علت باشد. اگر با تمیز و خشک‌کردن و اجرای دستور محصول مشکل حل نشد، نوع پایه باید توسط پرستار استومی بازبینی شود.
آیا همه محصولات جانبی استومی لازم‌اند؟
خیر. محصولات بهداشتی استومی مانند حلقه، خمیر، پودر و اسپری محافظ هرکدام کاربرد مشخصی دارند. افزودن چند محصول بدون نیاز می‌تواند آب‌بندی را دشوار کند؛ انتخاب آن‌ها باید براساس وضعیت پوست، شکل استوما و پیشنهاد متخصص باشد.
برای استعلام موجودی و قیمت کیسه، چسب پایه و لوازم مراقبتی می‌توانید درخواست محصول را در داروخانه آنلاین داروم ثبت کنید. داروخانه پس از بررسی، نتیجه را اعلام می‌کند و در صورت تأیید شما، پرداخت و سفارش انجام می‌شود.
چطور تعویض کیسه استومی را به یک روال مطمئن تبدیل کنیم؟
وسایل را همیشه با ترتیب ثابت آماده کنید، کیسه را پیش از سنگین‌شدن خالی کنید و در هر تعویض، پشت پایه، پوست و خود استوما را ببینید. جداکردن آرام، شست‌وشو با آب ولرم، خشک‌کردن کامل و تناسب دقیق دهانه، چهار پایه اصلی یک تعویض موفق‌اند. اگر دوام سیستم کم شده یا پوست با الگوی معمول شما فرق دارد، آزمون‌وخطای طولانی را کنار بگذارید و از پرستار استومی کمک بگیرید.
دیدگاهتان را بنویسید