برای نصب کیسه استومی، ابتدا پوست اطراف استوما را با آب ولرم تمیز و کاملاً خشک کنید، اندازه استوما را بگیرید، دهانه چسب پایه را متناسب با آن آماده کنید و چسب را بدون چین‌خوردگی روی پوست قرار دهید. در سیستم دوتکه، پس از چسباندن پایه، کیسه به فلنج متصل می‌شود؛ در سیستم یک‌تکه، کیسه و چسب پایه با هم روی پوست قرار می‌گیرند.
این راهنما برای آموزش عمومی است و جای آموزش حضوری پرستار استومی، پزشک، داروساز یا دیگر متخصصان واجد صلاحیت را نمی‌گیرد. نوع کیسه و لوازم جانبی باید با شکل استوما، وضعیت پوست و نوع خروجی متناسب باشد.
برای تهیه کیسه، حلقه محافظ، خمیر، اسپری جداکننده چسب و دیگر محصولات مراقبت از استومی می‌توانید درخواست خود را در داروخانه آنلاین داروم ثبت کنید. داروخانه پس از بررسی نوع محصول، موجودی و قیمت روز را اعلام می‌کند و سفارش پس از تأیید و پرداخت ادامه پیدا می‌کند.
برای نصب کیسه استومی به چه وسایلی نیاز دارید؟
پیش از برداشتن کیسه قبلی، همه وسایل را در دسترس بگذارید. این کار زمان بدون کیسه ماندن استوما را کوتاه می‌کند و احتمال تماس خروجی با پوست را کاهش می‌دهد.
- کیسه استومی یک‌تکه یا کیسه و چسب پایه دوتکه
- راهنمای اندازه‌گیری استوما
- قیچی کوچک سرکج، اگر چسب از نوع برش‌پذیر است
- گاز، دستمال نرم بدون پرز یا حوله کاغذی ساده
- آب ولرم
- کیسه مخصوص دورریز
- اسپری یا دستمال جداکننده چسب، در صورت نیاز
- حلقه محافظ، خمیر، پودر یا فیلم محافظ پوست، فقط در صورت نیاز و طبق آموزش پرستار استومی
از کرم چرب، روغن، پودر تالک، دستمال مرطوب روغنی و صابون عطردار روی محل چسب استفاده نکنید؛ باقی‌مانده این مواد می‌تواند چسبندگی را کم کند. اگر صابون لازم است، نوع ساده و بدون عطر را انتخاب کنید و پوست را خوب آبکشی کنید.
بهترین زمان برای نصب کیسه استومی چه موقع است؟
زمانی را انتخاب کنید که استوما معمولاً فعالیت کمتری دارد؛ برای بسیاری از افراد، صبح پیش از خوردن و نوشیدن مناسب‌تر است. برنامه ثابت و محیط آرام کمک می‌کند بدون عجله اندازه‌گیری و آب‌بندی را انجام دهید.
کیسه تخلیه‌پذیر را پیش از جدا کردن خالی کنید. اگر خروجی ادامه دارد، یک گاز خشک روی استوما نگه دارید و آن را هر زمان لازم بود عوض کنید. استوما را با گاز مسدود نکنید و هیچ وسیله‌ای داخل آن نبرید.
نحوه نصب کیسه استومی مرحله‌به‌مرحله چگونه است؟
اصل نصب در کولوستومی، ایلئوستومی و یوروستومی مشابه است، اما نوع خروجی و شکل کیسه متفاوت است. دستور اختصاصی محصول و آموزشی را که پرستار استومی داده است، در اولویت قرار دهید.
۱. دست‌ها و وسایل را آماده کنید. دست‌ها را با آب و صابون بشویید. اگر کیسه برش‌پذیر است، بهتر است پیش از برداشتن کیسه قبلی دهانه آن را آماده کنید.
۲. کیسه قبلی را آرام جدا کنید. با یک دست پوست را نگه دارید و با دست دیگر چسب پایه را به‌آرامی از بالا به پایین جدا کنید. در صورت نیاز از جداکننده چسب استفاده کنید. کشیدن ناگهانی چسب می‌تواند پوست را زخمی کند.
۳. پوست و استوما را بررسی کنید. پوست اطراف باید شبیه پوست دیگر قسمت‌های شکم و بدون زخم، ترشح یا قرمزی ماندگار باشد. استومای سالم معمولاً صورتی تا قرمز و مرطوب است. لکه بسیار کم خون هنگام تماس ممکن است رخ دهد، اما خون‌ریزی ادامه‌دار طبیعی نیست.
۴. ناحیه را تمیز و خشک کنید. پوست و استوما را با آب ولرم و دستمال نرم پاک کنید. سپس پوست اطراف را با ضربه‌های ملایم کاملاً خشک کنید؛ چسب روی پوست مرطوب دوام مناسبی ندارد.
۵. استوما را اندازه بگیرید. راهنمای اندازه‌گیری را بدون فشار دور قاعده استوما قرار دهید. در هفته‌های اول پس از جراحی، استوما به‌تدریج کوچک می‌شود؛ بنابراین اندازه‌گیری در هر تعویض اهمیت بیشتری دارد.
۶. دهانه چسب پایه را آماده کنید. الگو را پشت چسب بکشید و از مرکز با قیچی سرکج برش بزنید. لبه برش باید صاف باشد و دهانه نزدیک قاعده استوما بنشیند، بدون اینکه به بافت استوما فشار بیاورد یا پوست قابل‌توجهی را باز بگذارد. اگر محصول قالب‌پذیر است، طبق دستور سازنده دهانه را با دست شکل دهید.
۷. لوازم محافظ را فقط در صورت نیاز اضافه کنید. حلقه محافظ یا لایه نازکی از خمیر می‌تواند فرورفتگی‌ها و چین‌های اطراف استوما را پر کند. خمیر استومی برای پرکردن ناهمواری است، نه چسباندن کیسه. پودر محافظ نیز مصرف روتین ندارد و معمولاً برای پوست آسیب‌دیده با روش مشخص به کار می‌رود.
۸. چسب پایه را بچسبانید. پوشش پشت چسب را جدا کنید، دهانه را دقیقاً روی استوما تنظیم کنید و از پایین به بالا روی پوست بخوابانید. اطراف قاعده استوما و سپس لبه‌های چسب را با انگشت صاف کنید تا چین یا مسیر خالی باقی نماند.
۹. اتصال و خروجی کیسه را کنترل کنید. در سیستم دوتکه، کیسه را مطابق سازوکار همان محصول به فلنج وصل کنید و با کشش بسیار ملایم از قفل شدن آن مطمئن شوید. انتهای کیسه تخلیه‌پذیر یا شیر یوروستومی را ببندید و کیسه را رو به پایین قرار دهید.
۱۰. چسب را با گرمای دست تثبیت کنید. کف دست را حدود یک دقیقه روی چسب پایه نگه دارید. گرمای ملایم دست به تماس بهتر چسب با پوست کمک می‌کند. در پایان، تمام لبه‌ها و اتصال دوتکه را دوباره بررسی کنید.
دهانه چسب پایه باید چه اندازه‌ای باشد؟
دهانه باید نزدیک قاعده استوما قرار بگیرد و در عین حال با آن تماس فشاری نداشته باشد. دهانه خیلی بزرگ، پوست را در معرض مدفوع یا ادرار می‌گذارد و احتمال التهاب و نشتی را بالا می‌برد؛ دهانه خیلی کوچک نیز می‌تواند به استوما ساییده شود یا آن را تحت فشار قرار دهد.
اگر استوما گرد نیست، طول و عرض آن را جداگانه اندازه بگیرید و الگوی بیضی یا نامنظم بسازید. پس از جراحی، تغییر اندازه تا چند هفته طبیعی است. افزایش یا کاهش وزن، فتق اطراف استوما، فرورفتگی استوما یا تغییر چین‌های شکم نیز می‌تواند الگوی قبلی را نامناسب کند.
کیسه استومی یک‌تکه و دوتکه چگونه نصب می‌شوند؟
در سیستم یک‌تکه، کیسه و چسب پایه یک واحد هستند و هم‌زمان روی پوست نصب می‌شوند. این مدل معمولاً کم‌حجم‌تر است، اما برای تعویض کیسه باید چسب پایه نیز از پوست جدا شود.
در سیستم دوتکه، ابتدا چسب پایه روی پوست قرار می‌گیرد و سپس کیسه به حلقه یا فلنج آن متصل می‌شود. این ساختار اجازه می‌دهد در بعضی مدل‌ها کیسه را بدون برداشتن پایه عوض کنید. اتصال هر برند ممکن است قفل، حلقه فشاری یا سازوکار چسبی متفاوتی داشته باشد؛ صدای کلیک فقط در محصولاتی معیار است که سازنده چنین اتصالی برای آن‌ها تعریف کرده باشد.
انتخاب میان این دو سیستم به برجستگی و محل استوما، حساسیت پوست، مهارت دست، فعالیت روزانه و ترجیح فرد بستگی دارد. اگر استوما هم‌سطح یا فرورفته است یا پوست چین عمیق دارد، انتخاب چسب محدب یا کمربند باید با ارزیابی پرستار استومی انجام شود.
چگونه بفهمید کیسه درست نصب شده است؟
در نصب مناسب، دهانه چسب نزدیک قاعده استوماست، چسب روی پوست خشک و بدون چین قرار دارد و کشیدگی یا فشار دردناک ایجاد نمی‌کند. مسیر خروجی به داخل کیسه باز است و انتهای تخلیه یا شیر کاملاً بسته می‌ماند.
- پوست قابل‌توجهی میان استوما و چسب دیده نمی‌شود.
- زیر چسب حباب، چین یا کانال باریک وجود ندارد.
- با تغییر وضعیت از ایستاده به نشسته، لبه چسب بلند نمی‌شود.
- پس از نصب، سوزش، خارش یا درد رو به افزایش ندارید.
- در سیستم دوتکه، اتصال کیسه در تمام محیط فلنج محکم است.
کیسه تخلیه‌پذیر را معمولاً پیش از سنگین شدن، حدود یک‌سوم تا نیمه پر، خالی کنید. وزن کیسه پر می‌تواند به چسب فشار بیاورد و احتمال جدا شدن یا نشتی را بیشتر کند.
چه اشتباهاتی باعث جدا شدن یا نشتی کیسه می‌شوند؟
بیشتر نشتی‌ها به فیت نامناسب، رطوبت یا چین‌خوردگی مربوط‌اند. پیدا کردن علت از افزودن چند محصول جانبی مهم‌تر است.
- برش بزرگ‌تر از استوما: خروجی به پوست می‌رسد و زیر چسب حرکت می‌کند.
- برش کوچک یا لبه زبر: استوما تحت فشار یا اصطکاک قرار می‌گیرد.
- خشک نکردن پوست: رطوبت، عمر چسب را کوتاه می‌کند.
- استفاده از مواد چرب: کرم، روغن و صابون مرطوب‌کننده مانع اتصال کامل چسب می‌شوند.
- چسباندن روی چین پوست: چین می‌تواند مسیری برای عبور خروجی بسازد؛ وضعیت نشسته و ایستاده را هر دو بررسی کنید.
- پر ماندن کیسه: وزن و گاز اضافی، چسب پایه را از پوست می‌کشد.
- نادیده گرفتن تغییرات بدن: تغییر وزن، فتق، ورم یا تغییر شکل استوما ممکن است نوع یا اندازه سیستم را عوض کند.
- استفاده بی‌هدف از خمیر و پودر: لایه ضخیم یا محصول نامتناسب می‌تواند آب‌بندی را ضعیف‌تر کند.
اگر سوزش، خارش یا نشتی احساس کردید، تا زمان برنامه تعویض صبر نکنید. کیسه را عوض کنید، سطح زیر چسب قبلی را برای رد خروجی بررسی کنید و اندازه دهانه را دوباره بسنجید. نشتی مکرر نیاز به ارزیابی پرستار استومی دارد.
چه زمانی باید از پرستار استومی یا پزشک کمک بگیرید؟
تغییر واضح رنگ یا عملکرد استوما، خون‌ریزی قابل‌توجه و علائم انسداد نیاز به ارزیابی پزشکی دارد. برای هر یک از موارد زیر با تیم درمان تماس بگیرید:
- استوما بنفش، خاکستری، قهوه‌ای تیره یا سیاه شده است.
- خون‌ریزی ادامه دارد، زیاد است یا خون از داخل استوما یا همراه خروجی دیده می‌شود.
- خروجی برای مدتی طولانی‌تر از الگوی معمول قطع شده و همراه با دل‌درد، ورم شکم، تهوع یا استفراغ است.
- پوست اطراف زخم، ترشح‌دار، بسیار دردناک یا دچار قرمزی رو به گسترش شده است.
- استوما ناگهان بسیار برجسته، فرورفته، متورم یا دردناک شده است.
- کیسه مرتب نشت می‌کند یا چسب روی پوست باقی نمی‌ماند.
- در ایلئوستومی، خروجی آبکی زیاد با تشنگی، خشکی دهان، کاهش ادرار، ادرار تیره یا ضعف همراه است.
اگر پوست اطراف استوما پس از اصلاح فیت بهتر نشد، خوددرمانی طولانی با پودر، کرم یا داروی پوستی مناسب نیست. التهاب می‌تواند ناشی از تماس خروجی، آسیب چسب، قارچ یا حساسیت باشد و درمان این علت‌ها یکسان نیست.
پرسش‌های رایج درباره نصب کیسه استومی چیست؟
آیا برای تمیز کردن پوست به الکل یا مواد ضدعفونی‌کننده نیاز است؟
معمولاً نه. آب ولرم برای مراقبت روزمره کافی است. الکل، مواد عطردار و شوینده‌های قوی ممکن است پوست را خشک یا تحریک کنند و چسبندگی را کاهش دهند، مگر اینکه متخصص استومی برای شرایط خاص دستور دیگری داده باشد.
آیا خمیر استومی باعث چسبیدن بهتر کیسه می‌شود؟
خمیر استومی در اصل درزگیر و پرکننده ناهمواری‌هاست، نه چسب. مقدار زیاد آن می‌تواند نصب را دشوار کند. فقط زمانی استفاده شود که چین یا فضای خالی وجود دارد و روش مصرف آن را پرستار استومی یا دستور محصول مشخص کرده است.
اگر استوما هنگام تمیز کردن کمی خون داد چه کار باید کرد؟
بافت استوما عروق زیادی دارد و چند لکه خون با تماس ملایم ممکن است دیده شود. فشار و سایش را متوقف کنید و با گاز تمیز تماس ملایم بدهید. خون‌ریزی زیاد، ادامه‌دار یا خون داخل کیسه باید بررسی پزشکی شود.
چسب پایه را می‌توان از قبل برش داد؟
پس از ثابت شدن اندازه استوما، آماده‌کردن چند چسب از قبل می‌تواند کار را آسان‌تر کند؛ با این حال، اندازه و شکل استوما باید مرتب کنترل شود. در هفته‌های نخست بعد از جراحی بهتر است هر بار استوما اندازه‌گیری شود.
برای نصب بهتر باید پوست را در حالت ایستاده یا نشسته بررسی کرد؟
هر دو حالت مفید است. چین‌ها و فرورفتگی‌های شکم ممکن است هنگام نشستن آشکار شوند. اگر چسب در حرکت باز می‌شود یا نشتی تکرار می‌شود، ارزیابی فرم شکم در حالت نشسته و ایستاده به انتخاب سیستم مناسب کمک می‌کند.
برای تهیه لوازم نصب کیسه استومی چه کاری انجام دهید؟
نام و کد دقیق کیسه، قطر چسب پایه، یک‌تکه یا دوتکه بودن سیستم و لوازم جانبی توصیه‌شده را پیش از ثبت درخواست یادداشت کنید. در داروخانه آنلاین داروم می‌توانید درخواست محصولات مراقبت از استومی را ثبت کنید تا داروخانه موجودی و قیمت را بررسی کند. تغییر مدل کیسه، چسب محدب یا لوازم محافظ را بدون ارزیابی تناسب آن با استوما انجام ندهید.
نکات اصلی نصب کیسه استومی کدام‌اند؟
پوست تمیز و کاملاً خشک، اندازه‌گیری دقیق استوما و چسباندن پایه بدون چین، سه پایه یک آب‌بندی قابل‌اعتماد هستند. کیسه را پیش از سنگین شدن خالی کنید و هر نشتی، سوزش یا تغییر پوست را جدی بگیرید. اگر نصب با وجود اصلاح این موارد پایدار نیست، پرستار استومی می‌تواند شکل شکم و استوما را بررسی و سیستم مناسب‌تری پیشنهاد کند.
منابع این راهنما کدام‌اند؟
- Wound, Ostomy, and Continence Nurses Society: Peristomal Skin Assessment Guide
- Hollister: Care Tips for One-Piece and Two-Piece Pouching Systems
- Leeds Teaching Hospitals NHS Trust: Step-by-Step One-Piece Stoma Bag Change
- Memorial Sloan Kettering Cancer Center: Caring for Your Ileostomy or Colostomy
- NHS: Complications of a Colostomy
دیدگاهتان را بنویسید