آیا مادر شیرده می‌تواند قرص اورژانسی مصرف کند؟
بله؛ شیردهی به‌تنهایی مانع استفاده از پیشگیری اورژانسی نیست. اگر از زایمان ۲۱ روز یا بیشتر گذشته و رابطه بدون محافظت یا خطای روش پیشگیری رخ داده است، ممکن است به پیشگیری اورژانسی نیاز داشته باشید. در سه هفته نخست پس از زایمان معمولاً تخمک‌گذاری رخ نمی‌دهد و قرص اورژانسی لازم نیست، اما اگر تاریخ‌ها را دقیق نمی‌دانید یا وضعیت ویژه‌ای دارید، همان روز از ماما، پزشک یا داروساز راهنمایی بگیرید.
شیردهی فقط زمانی یک روش پیشگیری نسبتاً مؤثر محسوب می‌شود که هر سه شرط برقرار باشد: نوزاد کمتر از شش ماه داشته باشد، قاعدگی برنگشته باشد و تغذیه با شیر مادر کامل یا تقریباً کامل و منظم باشد. با برهم خوردن هر یک از این شرایط، احتمال بازگشت تخمک‌گذاری وجود دارد؛ حتی ممکن است نخستین تخمک‌گذاری پیش از نخستین قاعدگی اتفاق بیفتد.
مرتبط:
کدام قرص اورژانسی در شیردهی مناسب‌تر است؟
برای بسیاری از مادران شیرده، لوونورژسترل گزینه خوراکی ترجیحی است؛ چون داده‌های بیشتری درباره آن وجود دارد و شواهد موجود اثر نامطلوبی بر مقدار شیر، رشد نوزاد یا ادامه شیردهی نشان نداده‌اند. اولی‌پریستال هم می‌تواند گزینه مناسبی باشد، به‌ویژه وقتی از رابطه زمان بیشتری گذشته است، اما تصمیم باید با توجه به شرایط فردی و دسترسی به روش‌های دیگر گرفته شود.
| ماده مؤثره | فرصت مصرف | شیردهی پس از یک دوز | شروع دوباره روش هورمونی |
|---|---|---|---|
| لوونورژسترل | هرچه زودتر؛ معمولاً تا ۷۲ ساعت | معمولاً بدون وقفه ادامه می‌یابد | می‌توان همان روز شروع یا از سر گرفت |
| اولی‌پریستال استات | هرچه زودتر؛ تا ۱۲۰ ساعت | راهنمای فعلی FSRH و LactMed قطع را لازم نمی‌دانند؛ داده مستقیم نوزاد محدود است | برای روش‌های حاوی پروژستین باید ۵ روز صبر کرد |
نام تجاری برای تصمیم‌گیری کافی نیست؛ روی جعبه یا بروشور، نام ماده مؤثره را پیدا کنید. موضوع گسترده‌تر قرص اورژانسی شامل انواع، مکانیسم اثر و تفاوت روش‌های خوراکی با آی‌یودی مسی است و نباید همه این گزینه‌ها را یکسان فرض کرد.
آیا پس از لوونورژسترول باید شیر را دوشید و دور ریخت؟
خیر؛ پس از مصرف تک‌دوز لوونورژسترل برای پیشگیری اورژانسی، معمولاً نیازی به وقفه در شیردهی، دوشیدن و دور ریختن شیر یا جایگزین کردن شیرخشک نیست. مقدار کمی از دارو می‌تواند وارد شیر شود، اما شواهد موجود عارضه‌ای برای رشد نوزاد، ترکیب شیر یا تولید شیر نشان نداده‌اند.
اگر می‌خواهید مواجهه نوزاد باز هم کمتر شود، می‌توانید قرص را بلافاصله پس از یک نوبت شیردهی مصرف کنید؛ این کار الزام پزشکی نیست و نباید باعث تأخیر در مصرف دارو شود. اثربخشی پیشگیری اورژانسی با گذشت زمان کمتر می‌شود.
مرتبط:
آیا پس از اولی‌پریستال باید شیردهی را متوقف کرد؟
براساس بیانیه FSRH در ژانویه ۲۰۲۵ و نسخه به‌روز LactMed، پس از یک دوز اولی‌پریستال برای پیشگیری اورژانسی، قطع شیردهی ضروری نیست. اندازه‌گیری‌ها نشان می‌دهند مقدار دارو و متابولیت فعال آن در شیر کم است و برآورد شده نوزاد طی پنج روز حدود یک درصد از دوز تعدیل‌شده براساس وزن مادر را دریافت کند.
بااین‌حال، مطالعه منتشرشده درباره اثر بالینی اولی‌پریستال بر نوزاد شیرخوار وجود ندارد. بعضی بروشورها یا راهنماهای قدیمی‌تر هنوز وقفه ۲۴ ساعته یا هفت‌روزه را ذکر می‌کنند. اگر بروشور فرآورده موجود، پزشک نوزاد یا داروساز شما توصیه متفاوتی دارد، به‌ویژه برای نوزاد نارس یا بیمار، تصمیم را به‌صورت فردی بگیرید و خودسرانه شیردهی را برای چند روز قطع نکنید.
بهترین زمان مصرف قرص اورژانسی در دوران شیردهی چه زمانی است؟
بهترین زمان، هرچه سریع‌تر پس از رابطه بدون محافظت یا شکست روش پیشگیری است. لوونورژسترل معمولاً باید حداکثر تا ۷۲ ساعت و اولی‌پریستال تا ۱۲۰ ساعت مصرف شود. منتظر صبح، پایان شیردهی یا شروع علائم نمانید؛ قرص پس از وقوع بارداری اثر سقط‌کننده ندارد.
بهترین زمان مصرف قرص اورژانسی به نوع دارو، فاصله از رابطه و احتمال نزدیک بودن تخمک‌گذاری وابسته است. اگر بین ۷۲ تا ۱۲۰ ساعت گذشته، وزن یا شاخص توده بدنی بالاتر است، یا داروی تداخل‌کننده مصرف می‌کنید، برای انتخاب اولی‌پریستال یا آی‌یودی مسی فوراً با متخصص مشورت کنید. آی‌یودی مسی مؤثرترین روش پیشگیری اورژانسی است و می‌تواند پیشگیری طولانی‌مدت هم ایجاد کند؛ زمان مناسب گذاشتن آن پس از زایمان باید توسط پزشک تعیین شود.
بعد از مصرف قرص اورژانسی چه کارهایی لازم است؟
پس از لوونورژسترل می‌توانید روش هورمونی معمول خود را همان روز شروع یا از سر بگیرید، اما تا هفت روز از کاندوم استفاده کنید یا رابطه نداشته باشید. پس از اولی‌پریستال، برای شروع یا از سر گرفتن قرص، آمپول، ایمپلنت یا دیگر روش‌های حاوی پروژستین پنج روز صبر کنید؛ سپس تا هفت روز پس از شروع روش هورمونی از کاندوم استفاده کنید.
- قرص فقط برای رابطه‌ای است که پیش از مصرف رخ داده و از رابطه‌های بعدی همان چرخه محافظت نمی‌کند.
- اگر تا دو ساعت پس از لوونورژسترل یا تا سه ساعت پس از اولی‌پریستال استفراغ کردید، برای تکرار دوز همان روز با داروساز یا پزشک تماس بگیرید.
- اولی‌پریستال و لوونورژسترل را برای یک واقعه و بدون نظر متخصص پشت سر هم مصرف نکنید؛ اثر یکدیگر را کاهش می‌دهند.
- پیشگیری اورژانسی از عفونت‌های مقاربتی جلوگیری نمی‌کند.
عوارض قرص اورژانسی در مادر شیرده چیست؟
عوارض معمولاً خفیف و گذرا هستند و شامل تهوع، سردرد، خستگی، سرگیجه، درد یا گرفتگی شکم، حساسیت پستان و لکه‌بینی می‌شوند. قاعدگی بعدی ممکن است چند روز زودتر یا دیرتر شروع شود. این تغییرها لزوماً به معنی کاهش شیر یا آسیب به نوزاد نیستند.
برخلاف یک باور رایج، برای تعداد دفعات مصرف قرص اورژانسی در سال یک سقف ثابت و علمی مانند «سه یا چهار بار» تعریف نشده است. تکرار مصرف می‌تواند بی‌نظمی قاعدگی و نگرانی را بیشتر کند و از روش پیشگیری منظم کم‌اثرتر است؛ بنابراین اگر دوباره به آن نیاز پیدا کرده‌اید، روش پایدار و سازگار با شیردهی را با متخصص انتخاب کنید. شرح کامل عوارض قرص اورژانسی باید عوارض شایع را از نشانه‌های خطر و از شایعاتی مانند ناباروری جدا کند.
چه داروها و شرایطی می‌توانند اثر قرص را کم کنند؟
داروهای القاکننده آنزیم‌های کبدی می‌توانند سطح لوونورژسترل یا اولی‌پریستال را کاهش دهند. نمونه‌ها شامل بعضی داروهای صرع مانند کاربامازپین و فنی‌توئین، ریفامپین و ریفابوتین برای سل، برخی داروهای HIV و گیاه علف چای هستند. فهرست همه داروها و مکمل‌های مصرفی در چهار هفته اخیر را به داروساز بگویید؛ ممکن است آی‌یودی مسی انتخاب مطمئن‌تری باشد.
افزایش وزن یا شاخص توده بدنی نیز ممکن است اثر قرص‌های خوراکی را کاهش دهد، به‌خصوص برای لوونورژسترل. این موضوع دلیل محروم کردن فرد از پیشگیری اورژانسی نیست، اما لازم است گزینه مؤثرتر با توجه به زمان، دسترسی و شرایط پزشکی بررسی شود.
از کجا بفهمیم قرص اورژانسی اثر کرده است؟
شروع خونریزی یا لکه‌بینی به‌تنهایی اثربخشی قرص را ثابت نمی‌کند. اگر تا سه هفته پس از رابطه پرخطر خونریزی قاعدگی نداشتید، تست بارداری انجام دهید. همچنین اگر قاعدگی بیش از حدود یک هفته از زمان مورد انتظار عقب افتاد، غیرعادی سبک شد یا علائم بارداری داشتید، زودتر تست کنید.
اگر تست مثبت شد، قرص اورژانسی بارداری موجود را متوقف نمی‌کند. داده‌های موجود نشان نداده‌اند مصرف اتفاقی قرص اورژانسی به بارداری برقرارشده آسیب بزند، اما برای تعیین محل و سن بارداری و بررسی داروهای دیگر باید ارزیابی پزشکی انجام شود.
چه زمانی باید فوراً به پزشک مراجعه کرد؟
در صورت درد شدید یا یک‌طرفه زیر شکم، درد شانه، غش یا ضعف شدید، خونریزی بسیار زیاد، یا تست بارداری مثبت همراه با درد فوراً به اورژانس یا پزشک مراجعه کنید. درد شدید شکم که سه تا پنج هفته پس از مصرف رخ می‌دهد می‌تواند نشانه بارداری خارج‌رحمی باشد؛ قرص اورژانسی علت آن نیست، اما شکست روش ممکن است با چنین بارداری‌ای همراه شود.
اگر نوزاد نارس یا بیمار است، شیر خوردن او ناگهان کم شده، یا پس از مصرف دارو تغییر غیرمعمولی در هوشیاری، تغذیه یا رفتار نوزاد می‌بینید، با پزشک اطفال تماس بگیرید. ارتباط زمانی همیشه به معنی عارضه دارویی نیست، اما بررسی حرفه‌ای لازم است.
چگونه برای دفعات بعد از بارداری ناخواسته پیشگیری کنیم؟
روش‌های متعددی با شیردهی سازگارند: کاندوم، قرص فقط پروژستینی، ایمپلنت، آمپول پروژستینی و آی‌یودی مسی یا هورمونی. زمان شروع و مناسب بودن هر روش به فاصله از زایمان، سابقه پزشکی، الگوی شیردهی و ترجیح شما بستگی دارد. برای پرسش درباره ماده مؤثره، تداخل یا ادامه شیردهی می‌توانید از مشاوره دارویی داروخانه آنلاین داروم استفاده کنید؛ انتخاب روش منظم پیشگیری بهتر است با پزشک یا ماما نهایی شود.
جمع‌بندی مصرف قرص اورژانسی در شیردهی چیست؟
لوونورژسترل پس از یک دوز معمولاً با ادامه بی‌وقفه شیردهی سازگار است. برای یک دوز اولی‌پریستال نیز منابع تخصصی به‌روز قطع شیردهی را لازم نمی‌دانند، هرچند داده مستقیم درباره نوزاد محدود است. مهم‌ترین کارها این است که قرص را هرچه زودتر مصرف کنید، ماده مؤثره را بشناسید، پس از اولی‌پریستال پنج روز برای شروع روش هورمونی صبر کنید، و در سه هفته تست بارداری انجام دهید.
پرسش‌های رایج مادران شیرده چیست؟
آیا قرص اورژانسی باعث کم شدن شیر می‌شود؟
برای تک‌دوز لوونورژسترل، شواهد موجود کاهش معنادار تولید شیر را نشان نداده‌اند. درباره اولی‌پریستال داده مستقیمی درباره تولید شیر وجود ندارد. استرس، کم‌آبی، بیماری و کمتر شیر دادن نیز می‌توانند موقتاً مقدار شیر را تغییر دهند.
آیا شیردهی پس از مصرف قرص برای نوزاد پسر یا دختر فرق دارد؟
خیر؛ توصیه‌های فعلی براساس جنس نوزاد تفاوتی ندارند. سن، نارس بودن و وضعیت سلامت نوزاد از جنس او مهم‌تر است.
آیا می‌توان قرص اورژانسی را قبل از رابطه مصرف کرد؟
قرص اورژانسی برای استفاده پس از رابطه بدون محافظت طراحی شده است و جای روش منظم پیشگیری را نمی‌گیرد. اگر احتمال تکرار رابطه وجود دارد، یک روش پیوسته و سازگار با شیردهی انتخاب کنید.
آیا می‌توان در یک چرخه دوباره قرص اورژانسی خورد؟
ممکن است در یک چرخه دوباره به پیشگیری اورژانسی نیاز باشد، اما انتخاب دارو به نوع قرص قبلی و زمان رابطه جدید بستگی دارد. به‌خصوص پس از اولی‌پریستال، خودسرانه لوونورژسترل مصرف نکنید و از داروساز یا پزشک راهنمایی بگیرید.
منابع پزشکی این مقاله کدام‌اند؟
- FSRH Statement: Ulipristal Acetate and Breastfeeding, January 2025
- LactMed: Oral Levonorgestrel, updated March 2026
- LactMed: Ulipristal, updated January 2026
- DailyMed: Ella (ulipristal acetate) prescribing information
- CDC: Emergency Contraception, U.S. Selected Practice Recommendations
- World Health Organization: Emergency contraception
دیدگاهتان را بنویسید